Nedeni bilinmeyen kısırlık
vakalarında, doğal yollarla bebek sahibi olamayan genç çiftlerde
gerçekleştirilen ilk uygulama aşılamadır (artifisiyel
inseminasyon). Aşılama erkekten alınan spermin, kadının
vajinasına bırakılması şeklinde uygulanan bir yöntemdir.
Bebek sahibi olmada güçlük çeken ve 1 yıl korunmasız ilişkiye
rağmen gebe kalamayan çiftlerde kısırlık (infertilite) problemi
söz konusu olabilir. Bu problemin araştırılmasında ilk aşama,
erkekte sperm analizi, kadında hormon tetkikleri ve rahim
filmidir. Bu tetkiklerin hepsinin normal çıktığı ve altta yatan
bir problemin bulunamadığı genç hastalarda aşılama (bilimsel adı
ile artifisiyel inseminasyon) ilk uygulama olmalı.
Aşılama kabaca tanımlanacak olursa, spermleri, kadın üreme
sistemi içine, cinsel ilişki dışında herhangi bir yöntemle
bırakma işlemidir. Tarihi belki de insanlık kadar eski olmakla
birlikte modern anlamda ilk kez 1900’lerin başında hayvanlarda
uygulandı. Veteriner hekimlik uygulamalarında çok eskiden beri
kullanılan bir tekniktir.
İntraservikal (ICI) ve intrauterin (IUI) olmak üzere 2 tip
aşılama (inseminasyon) vardır.
İntraservikal inseminasyonda (ICI), taze ve hiçbir muameleden
geçmemiş meni, enjektör ya da özel kanül yardımıyla rahim ağzına
ya da vajinaya bırakılır.
İntrauterin inseminasyonda (IUI), ise sperm yıkaması etkiyi
artırır. Yıkanmış yani bir takım kimyasal maddeler ile muamele
edilmiş meni yine özel kanüller ve enjektörler yardımıyla direkt
olarak rahim içine verilir. Her iki uygulama türü de ağrı veren
işlemler değildir.
Aşılamanın şartları nedir?
Başarılı bir aşılama (inseminasyon) için bazı şartlar vardır.
Öncelilikle spermin dölleyebileceği bir yumurta olmalı. Yani
kadında yumurtlama (ovülasyon) problemi bulunmamalı. Yumurtlama
bozukluklarda kadında önceden yumurtlamayı uyarıcı ilaçlar
kullanılarak (kontrollü ovarian hiperstimülasyon) ve çatlatma
iğneleri yardımıyla bu sorunun üstesinden gelinir. İkincisi
tüpler yumurta ve spermin buluşmasını sağlayabilmeli. Rahim
filmi açık olduklarını göstermeli.
Ayrıca erkeğin sperm analizi sonuçları normal ya da en azından
normale yakın olmalı. Menisinde hiç sperm olmayan ya da çok az
sperm bulunan kişilerde aşılama (inseminasyon) fayda sağlamaz.
Son olarak ise oluşan bir gebeliğin tutunmasını engelleyecek
endometrial (rahim içini döşeyen zarda) bir patoloji olmamalı.
Özetleyecek olursak aşılama (inseminasyon) için gereken şartlar:
Yumurtalıklar (Overler) ve tüpler çalışır halde olmalı
Servikal faktörün (kadının rahim ağzında oluşan salgının erkeğin
spermine hareket kabiliyeti sağlayamadığı durum) bozuk olduğu
durumlarda
Anti sperm antikorların varlığında da aşılama (inseminasyon)
yararlı olabilir.
Aşılamanın (inseminasyonun) normal cinsel ilişkiye olan
üstünlüğü servikal faktörü ortadan kaldırması ve spermlerin kat
etmesi gereken yolu azaltması. Bazı durumlarda rahim ağzından
salgılanan sıvı spermlerin rahim içine geçişine engel olabilir.
Aşılama (inseminasyon) bu gibi durumların varlığında önemli
avantajlar sağlar.
İşlem nasıl yapılır?
Aşılamaya karar vermeden önce çiftin her ikisinin de kısırlık (infertilite)
açısından bütün tetkikleri yapılmış olmalı. Eğer Ovülasyon
indüksiyonu (yumurtalıkların uyarılması) yapılacaksa uygun
ilaçlarla bu sağlanmalı ve seri ultrasonografilerle yumurta
hücresi gelişimi saptanmalı. Bu hücre ya da hücreler yeterli
boyuta ulaştığında çatlatma iğnesi yapılmalı. İdeal olarak bu
iğneden 32 - 36 saat sonra aşılamanın (inseminasyon) yapılması.
Eğer gerek görülürse ultrason takipleri esnasında kanda östrojen
değerlerine bakılabilir. Ovarian hiperstimülasyon sendromu
(yumurtalıkların tedaviye aşırı cevap vermesi) gelişir ya da
gelişme şüphesi uyanırsa tedaviye ara verilebilir.
İşlem gününden önce en az 3 gün süreyle erkek herhangi bir
şekilde cinsel ilişkiye girmemiş ve boşalmamış olmalı. İşlem
günü erkek klinikte semen örneği verir. Bunun için tercih
edilmesi gereken yöntem mastürbasyondur. Mastürbasyon esnasında
kayganlaştırıcı vb. maddelerin kullanılması sperm kalitesini
bozabileceğinden bu konuya dikkat edilmeli. Elde edilen semen
örneği belirli kimyasal maddelerle işlemden geçirilip
hazırlandıktan sonra (yıkama), aşılamaya (inseminasyona) hazır
hale gelir. Kadın jinekolojik muayene pozisyonunda uzanır.
Spekulum takılır, serum fizyolojik ile temizlik yapıldıktan
sonra uygun katater rahim ağzından, rahim içine ilerletilir.
Enjektöre çekilmiş olan semen yavaş ve dikkatli bir şekilde bu
katater vasıtasıyla rahim içine verilir. Daha sonra katater ve
spekulum çıkartılır. Bir miktar semenin dışarıya geri gelmesi
normaldir.
Aşılama (inseminasyon) ağrılı bir işlem değil. İşlemden sonra
kadın 10 - 15 dakika kadar uzanır ve daha sonra normal hayatına
dönebilir. Şart olmamakla birlikte hastaya progesteron desteği
verilebilir. Aşılamadan sonraki ilk 24 - 48 saat ağır fiziksel
aktiviteden kaçınılması önerilir. Ancak yatak istirahatı gerekli
değil.
İşlem sonrası 2 hafta içinde adet görülmez ise gebelik testi
yapılır. Testin pozitif olması durumunda uygun şekilde gebelik
takiplerine başlanır. Negatif olması durumunda kadının adet
kanamasının 3. günü yeni bir deneme için ilk ultrason
incelemesine çağırılır.
Aşılama başarı oranları
ICI günümüzde pek uygulanmayan bir teknik olup normal cinsel
ilişkiye oranla gebelik şansını sadece %2 civarında arttırır.
IUI altta yatan kısırlık (infertilite) nedenine bağlı olarak
normal ilişkiye oranla %5 - 20 artış sağlayabilir. Şans uygulama
sayısı arttıkça biraz daha artar. Teorik olarak bir sınır
olmamakla birlikte 6 - 7 seferden fazla denenmemesi öneriliyor.
Eğer evlilik ve kısırlık (infertilite) süresi uzunsa aşılama
denenmeden direkt tüp bebek ve mikroenjeksiyona geçilebilir.
Yorumlar
